Bài 11. Cơ sở dữ liệu là gì và vì sao cần đến nó?
Bài học lí giải vì sao khi dữ liệu lớn dần và có nhiều người cùng dùng chung, cách ghi chép thủ công không còn đủ, và cơ sở dữ liệu ra đời để giải quyết vấn đề đó như thế nào.
- Cánh DiềuTin học 11 (Khoa học máy tính) - Chủ đề F · Bài 1. Bài toán quản lí và cơ sở dữ liệutr. 47
- Cánh DiềuTin học 11 (Tin học ứng dụng) - Chủ đề F · Bài 1. Bài toán quản lí và cơ sở dữ liệutr. 47
- Kết nối tri thứcTin học 11 (Khoa học máy tính) - Bài 11. Cơ sở dữ liệutr. 53–57
- Kết nối tri thứcTin học 11 (Tin học ứng dụng) - Bài 11. Cơ sở dữ liệutr. 53
Bắt đầu bằng một hình dung
Hãy tưởng tượng một trường học vẫn quản lí điểm bằng sổ điểm giấy. Mỗi giáo viên chủ nhiệm giữ một cuốn sổ riêng, tự tay ghi điểm của học sinh lớp mình. Cuối học kì, văn phòng cần tổng hợp điểm của cả trường để xét thi đua - nhân viên phải lật từng cuốn sổ, chép lại vào một bảng tổng hợp chung. Chữ viết tay đôi khi khó đọc, có chỗ bị tẩy xoá, có học sinh bị ghi thiếu một cột điểm, có trường hợp lại bị chép nhầm tên giữa sổ này với sổ khác. Muốn tìm điểm của một học sinh cụ thể, đôi khi phải lật giở mất vài phút mới ra.
Giờ hãy so sánh với một trường đã dùng phần mềm quản lí học sinh: giáo viên nhập điểm một lần duy nhất trên máy, và bất kì ai được cấp quyền - hiệu trưởng, văn phòng, thậm chí phụ huynh - đều tra cứu ra kết quả chỉ trong vài giây, dữ liệu ở mọi nơi đều khớp nhau tuyệt đối. Sự khác biệt đó không đơn thuần nằm ở việc “có dùng máy tính” hay không, mà nằm ở cách dữ liệu được tổ chức. Đó chính là chủ đề của bài này: cơ sở dữ liệu.
Nội dung bài học
- 1) Khi nào ghi chép thủ công không còn đủ
- 2) Cơ sở dữ liệu là gì
- 3) Cơ sở dữ liệu quanh ta và lợi ích của nó
Tóm tắt lý thuyết cần nhớ
- Khi dữ liệu còn ít, sổ sách hay bảng tính là đủ; vấn đề chỉ thật sự xuất hiện khi dữ liệu nhiều lên và có nhiều người cùng dùng chung, dẫn tới trùng lặp, khó tìm, sai sót, mâu thuẫn.
- Cơ sở dữ liệu (
database) là tập dữ liệu có tổ chức, lưu trên máy tính, cho phép nhiều người/chương trình cùng truy cập, giảm trùng lặp, dễ tìm kiếm và cập nhật. - Cơ sở dữ liệu có mặt trong nhiều hoạt động quen thuộc: quản lí thư viện, quản lí trường học, ngân hàng, cửa hàng.
- Dùng cơ sở dữ liệu mang lại bốn lợi ích chính: nhất quán, chia sẻ được, tìm kiếm nhanh và an toàn hơn.
Thuật ngữ tiếng Anh trong bài
| Tiếng Anh | Đọc là | Nghĩa |
|---|---|---|
| database | ĐÊI-tơ-bêi | cơ sở dữ liệu (CSDL) Một kho chứa dữ liệu được sắp xếp gọn gàng để tìm và dùng lại dễ dàng - như thư viện xếp sách theo thứ tự. |
| table | TÂY-bồ | bảng (trong CSDL) Nơi chứa dữ liệu theo hàng và cột - giống bảng điểm của lớp: mỗi hàng một bạn, mỗi cột một thông tin. |
| record | RE-cợt | bản ghi (một hàng) Một hàng trong bảng, chứa đủ thông tin của một đối tượng - như dòng ghi tên, tuổi, lớp của một bạn. |
| field | phin(-đờ) | trường (một cột) Một cột trong bảng, cho biết một loại thông tin - như cột 'Họ tên' hay cột 'Điểm'. |
Câu hỏi trắc nghiệm có đáp án
Mấy câu mẫu để bạn tự kiểm tra ngay. Trong ứng dụng, bài này có đủ 22 câu, chấm điểm tự động và giải thích từng câu sai.
- Khi dữ liệu cần cập nhật liên tục bởi nhiều bộ phận khác nhau
- Khi có hàng trăm người cùng truy cập một lúc
- Khi dữ liệu ít và chỉ một người sử dụng
- Khi dữ liệu có hàng triệu bản ghi
database) được hiểu là gì?- Một cuốn sổ tay ghi chép dữ liệu bằng tay, miễn là các mục được ghi theo thứ tự cho dễ tra cứu
- Một tập hợp dữ liệu có tổ chức, lưu trên máy tính để nhiều người/chương trình cùng khai thác
- Một chiếc máy tính chuyên dùng để lưu trữ ảnh và tệp, có ổ cứng dung lượng lớn hơn máy thường
- Một loại phần mềm diệt virus, chuyên bảo vệ các tệp dữ liệu quan trọng khỏi bị hỏng hoặc mất
- Thiếu dung lượng lưu trữ nên ghi sót khách hàng
- Máy tính bị nhiễm virus làm sai lệch dữ liệu
- Tốc độ mạng internet chậm nên cập nhật bị trễ
- Mâu thuẫn dữ liệu do lưu trùng lặp ở nhiều nơi
- a)Cơ sở dữ liệu giúp giảm tình trạng trùng lặp dữ liệu so với việc ghi chép rời rạc trên nhiều sổ sách.Đúng
- b)Cơ sở dữ liệu chỉ phù hợp khi dữ liệu ít và chỉ một người truy cập, không phù hợp khi có nhiều người cùng dùng chung.Sai
- c)Dữ liệu có cấu trúc trong cơ sở dữ liệu giúp việc tìm kiếm thông tin nhanh hơn nhiều so với lật tìm trong sổ giấy.Đúng
- d)Hễ dữ liệu đã được lưu trên máy tính dưới dạng file thì chắc chắn không còn xảy ra mâu thuẫn dữ liệu.Sai
- (a) Đúng - trong cơ sở dữ liệu, mỗi thông tin lí tưởng chỉ lưu một lần nên giảm hẳn trùng lặp.
- (b) Sai - cơ sở dữ liệu đặc biệt hữu ích khi nhiều người hoặc nhiều chương trình cùng cần truy cập chung một nguồn dữ liệu.
- (c) Đúng - dữ liệu có cấu trúc giúp máy tính lọc và tìm kiếm nhanh hơn hẳn so với lật sổ giấy thủ công.
- (d) Sai - nếu dữ liệu trên máy tính vẫn rời rạc, không tổ chức, không chia sẻ (ví dụ nhiều file Excel riêng lẻ không đồng bộ), mâu thuẫn dữ liệu vẫn có thể xảy ra.
Thử ngay: minh hoạ từng bước
Bấm từng bước để tự xem cơ chế hoạt động, hoặc bấm “Tự chạy” cho nó tiến mỗi giây một lần. Đổi được dữ liệu đầu vào - không cần đăng nhập.
Học trọn bài này trong ứng dụng
Bài giảng đầy đủ, 22 câu luyện tập chấm tự động, thi thử đúng cấu trúc đề tốt nghiệp (24 trắc nghiệm + 4 Đúng/Sai), bài thực hành máy tự chấm và gia sư AI giải thích chỗ sai.
Phần học miễn phí, không cần tạo tài khoản.
Bài liên quan - Tổ chức, lưu trữ & tìm kiếm thông tin
Cùng mạch kiến thức với bài này, học nối tiếp cho chắc phần lí thuyết.