Bài 3. Bên trong máy tính: CPU, bộ nhớ và thiết bị
Máy tính hoạt động được là nhờ nhiều bộ phận phối hợp nhịp nhàng với nhau. Bài học này giúp bạn hiểu vai trò của CPU, RAM, bộ nhớ ngoài và các thiết bị vào - ra bên trong một chiếc máy tính.
- Cánh DiềuTin học 11 (Khoa học máy tính) - Chủ đề A · Bài 1. Bên trong máy tínhtr. 5
- Cánh DiềuTin học 11 (Tin học ứng dụng) - Chủ đề A · Bài 1. Bên trong máy tínhtr. 5
- Kết nối tri thứcTin học 11 (Khoa học máy tính) - Bài 4. Bên trong máy tínhtr. 21–26
- Kết nối tri thứcTin học 11 (Tin học ứng dụng) - Bài 4. Bên trong máy tínhtr. 21
Bắt đầu bằng một hình dung
Hãy tưởng tượng một căn bếp đang chuẩn bị bữa tối. Người đầu bếp không thể nấu ăn nếu không có nguyên liệu, nhưng cũng không thể bày hết mọi thứ ra cùng lúc. Vì vậy, căn bếp thường chia thành ba khu vực rõ rệt: một tủ lạnh và tủ đựng thực phẩm để trữ nguyên liệu lâu dài, dù không dùng đến trong nhiều ngày; một mặt bàn thao tác, nơi chỉ bày sẵn những thứ đang cần dùng ngay cho món đang nấu; và chính người đầu bếp - người trực tiếp cắt, nấu, nêm nếm, ra quyết định cho từng bước.
Một chiếc máy tính cũng tổ chức công việc theo cách khá giống vậy. Có một bộ phận đóng vai trò như người đầu bếp - trực tiếp tính toán và điều khiển. Có một khu vực giống mặt bàn thao tác - nơi chứa những dữ liệu đang cần dùng ngay, dùng xong là dọn đi. Và có một nơi giống tủ lạnh, tủ đựng thực phẩm - chứa mọi thứ lâu dài, kể cả khi máy đã tắt. Ta sẽ lần lượt tìm hiểu từng bộ phận này, cùng với những thiết bị giúp con người trao đổi thông tin với máy tính.
Nội dung bài học
- CPU - bộ xử lí trung tâm: “bộ não” của máy tính
- RAM - bộ nhớ trong: nơi làm việc tạm thời
- Bộ nhớ ngoài và các thiết bị vào - ra
Tóm tắt lý thuyết cần nhớ
- CPU (bộ xử lí trung tâm) là bộ phận thực hiện phép tính và điều khiển hoạt động của toàn bộ máy tính; tốc độ thường đo bằng GHz.
- RAM (bộ nhớ trong) là nơi lưu dữ liệu tạm thời trong lúc máy đang chạy; mất điện là mất dữ liệu trong RAM, còn RAM càng lớn thì máy càng chạy mượt khi làm nhiều việc cùng lúc.
- Bộ nhớ ngoài (ổ cứng HDD, SSD...) lưu dữ liệu lâu dài, vẫn còn nguyên sau khi tắt máy.
- Thiết bị vào (bàn phím, chuột...) đưa dữ liệu, lệnh vào máy tính; thiết bị ra (màn hình, loa, máy in...) đưa kết quả ra; dữ liệu thường được nạp từ ổ cứng vào RAM để CPU xử lí, rồi kết quả được xuất ra thiết bị ra hoặc lưu lại.
Thuật ngữ tiếng Anh trong bài
| Tiếng Anh | Đọc là | Nghĩa |
|---|---|---|
| CPU | xi-pi-diu | bộ xử lí trung tâm Là 'bộ não' của máy tính - mọi phép tính, mọi lệnh chạy chương trình đều do đây lo hết. |
| RAM | ram | bộ nhớ tạm Giống mặt bàn làm việc: máy bày dữ liệu ra đây cho nhanh tay. |
| ROM | rôm | bộ nhớ chỉ đọc Giống quyển sổ in chữ sẵn: máy chỉ đọc được, không xoá thêm gì. |
| ALU | a-lờ-u | bộ số học và lôgic Là 'bạn chuyên làm toán' bên trong CPU - mọi phép cộng, trừ và so sánh đúng-sai đều do đây làm. |
| USB | u-ét-bê | chuẩn cổng cắm đa năng Kiểu cổng cắm đa năng nhất trên máy - chuột, bàn phím, USB nhớ, máy ảnh... |
| SSD | ét-ét-đi | ổ cứng thể rắn Nơi lưu dữ liệu lâu dài, nhanh nhất trong các loại ổ đĩa vì bên trong không có gì quay tròn như ổ cứng thường. |
| CD | xi-đi | đĩa quang CD Cái đĩa tròn sáng bóng dùng lưu nhạc, phim hay dữ liệu, đọc bằng một tia sáng nhỏ. |
| DVD | đi-vi-đi | đĩa quang DVD Giống đĩa CD nhưng chứa được nhiều hơn, nên thường dùng để lưu cả một bộ phim dài. |
| KB · MB · GB · TB | KI-lô-bai · MÊ-ga-bai · GHI-ga-bai · TE-ra-bai | đơn vị đo dung lượng dữ liệu Các đơn vị đo lượng dữ liệu, mỗi đơn vị lớn hơn cái trước khoảng 1000 lần - từ 1 viên kẹo (KB) đến túi kẹo (MB), thùng kẹo (GB), rồi cả kho kẹo (TB). |
| bit | bít | bit (đơn vị nhỏ nhất) Một bóng đèn tí hon chỉ có 2 trạng thái: sáng (số 1) hoặc tắt (số 0), không có nấc giữa. |
| AND | EN-đờ | phép và (AND) Chỉ đúng khi CẢ HAI điều kiện cùng đúng - như em chỉ được đi chơi khi vừa làm xong bài tập VÀ vừa dọn xong phòng. |
| OR | O-rờ | phép hoặc (OR) Đúng khi chỉ cần MỘT điều kiện đúng thôi - như em được ăn kem khi ngoan HOẶC khi hôm nay là sinh nhật. |
| NOT | nót | phép phủ định (NOT) Đảo ngược đúng thành sai, sai thành đúng - giống công tắc đèn: đang sáng, bấm NOT một cái là tắt ngay. |
| XOR | ẾCH-o-rờ | phép hoặc loại trừ (XOR) Đúng khi hai thứ KHÁC nhau, sai khi hai thứ GIỐNG nhau - như hai công tắc: bật khác nhau thì đèn sáng, giống nhau thì đèn tối. |
Câu hỏi trắc nghiệm có đáp án
Mấy câu mẫu để bạn tự kiểm tra ngay. Trong ứng dụng, bài này có đủ 21 câu, chấm điểm tự động và giải thích từng câu sai.
- Trái tim
- Bộ não
- Lá phổi
- Đôi tay
- Dữ liệu được lưu vĩnh viễn ngay cả khi đã tắt máy
- Chỉ dùng để kết nối máy in và các thiết bị ngoài
- Dữ liệu bị mất khi mất điện hoặc tắt máy đột ngột
- Có dung lượng luôn lớn hơn dung lượng của ổ cứng
- Vì ổ cứng có tốc độ đọc ghi nhanh hơn RAM nên cần chuyển dữ liệu sang càng sớm càng tốt
- Vì CPU không thể đọc dữ liệu trực tiếp từ RAM mà chỉ đọc được từ ổ cứng khi xử lí
- Vì RAM không đủ khả năng chứa văn bản dài, nó chỉ dùng để chứa hình ảnh và âm thanh
- Vì RAM chỉ lưu tạm, dữ liệu sẽ mất khi tắt máy hoặc mất điện, còn ổ cứng lưu lâu dài
- a)CPU là bộ phận thực hiện các phép tính và điều khiển hoạt động của máy tính.Đúng
- b)RAM là nơi lưu trữ dữ liệu lâu dài, không bị mất khi tắt máy.Sai
- c)Bàn phím và chuột là các thiết bị vào, dùng để đưa dữ liệu hoặc lệnh vào máy tính.Đúng
- d)Ổ SSD hoạt động bằng đĩa từ quay cơ học, giống hệt nguyên lí của ổ HDD.Sai
- (a) Đúng - CPU thực hiện phép tính và điều khiển các bộ phận khác của máy tính.
- (b) Sai - đó là vai trò của bộ nhớ ngoài (ổ cứng); RAM chỉ lưu tạm và mất dữ liệu khi mất điện.
- (c) Đúng - bàn phím, chuột đưa dữ liệu, lệnh từ người dùng vào máy tính nên là thiết bị vào.
- (d) Sai - SSD dùng chip nhớ điện tử, không có đĩa từ quay cơ học như HDD, nên thường nhanh và bền hơn.
Thử ngay: minh hoạ từng bước
Bấm từng bước để tự xem cơ chế hoạt động, hoặc bấm “Tự chạy” cho nó tiến mỗi giây một lần. Đổi được dữ liệu đầu vào - không cần đăng nhập.
Học trọn bài này trong ứng dụng
Bài giảng đầy đủ, 21 câu luyện tập chấm tự động, thi thử đúng cấu trúc đề tốt nghiệp (24 trắc nghiệm + 4 Đúng/Sai), bài thực hành máy tự chấm và gia sư AI giải thích chỗ sai.
Phần học miễn phí, không cần tạo tài khoản.
Bài liên quan - Máy tính, dữ liệu & số hóa
Cùng mạch kiến thức với bài này, học nối tiếp cho chắc phần lí thuyết.