Bài 27. Trực quan hoá dữ liệu
Một bảng dài toàn số liệu rất khó để nhận ra xu hướng hay sự khác biệt giữa các nhóm. Bài học này giới thiệu cách chuyển số liệu thành biểu đồ để nhìn ra thông tin nhanh hơn, cùng những lưu ý để không bị một biểu đồ trình bày sai khiến hiểu nhầm.
- Cánh DiềuTin học 12 (Khoa học máy tính) - Chủ đề F(CS) · Bài 4. Thực hành phân tích dữ liệutr. 144
- Chân trời sáng tạoTin học 12 (Khoa học máy tính) - Bài F17. Hoạt động trải nghiệm về Khoa học dữ liệutr. 156
Bắt đầu bằng một hình dung
Giả sử một cửa hàng ghi doanh thu của từng tháng suốt một năm vào một bảng tính, mười hai dòng, mỗi dòng một con số. Nhìn vào bảng đó, phải mất một lúc dò từng dòng, cộng trừ nhẩm trong đầu mới đoán được doanh thu đang tăng hay giảm, tháng nào bán chạy nhất, tháng nào ế nhất. Nếu bảng dài đến hàng trăm dòng - doanh thu theo từng ngày của nhiều năm liền - thì gần như không ai đủ kiên nhẫn để nhìn ra được điều gì từ đó nữa.
Nhưng chỉ cần đem đúng mười hai con số ấy vẽ thành một đường nối từ tháng 1 đến tháng 12, xu hướng hiện ra ngay trong một cái liếc mắt: đường đi lên, đi xuống hay đi ngang; tháng nào là đỉnh, tháng nào là đáy - tất cả lộ ra tức thì, không cần đọc từng con số một. Biến số liệu khô khan thành một hình ảnh dễ nhìn như vậy chính là chủ đề của bài học này.
Nội dung bài học
- 1) Trực quan hoá dữ liệu là gì?
- 2) Ba loại biểu đồ thường dùng
- 3) Đọc-hiểu một biểu đồ cho đúng
- 4) Cẩn thận: biểu đồ có thể khiến người xem hiểu sai
Tóm tắt lý thuyết cần nhớ
- Trực quan hoá dữ liệu là biến số liệu thô thành biểu đồ hoặc hình ảnh, giúp nhận ra nhanh xu hướng, phép so sánh giữa các nhóm, hay tỉ lệ của một tổng thể - điều mà đọc một bảng số liệu thô sẽ mất nhiều thời gian hơn hẳn.
- Ba loại biểu đồ thường dùng: biểu đồ cột để so sánh các nhóm, biểu đồ đường để thể hiện xu hướng theo thời gian, biểu đồ tròn để thể hiện tỉ lệ phần trăm của một tổng thể.
- Đọc một biểu đồ cho đúng cần kiểm tra tiêu đề, các trục cùng đơn vị đi kèm, và chú giải nếu biểu đồ có nhiều màu hoặc nhiều đường.
- Biểu đồ có thể gây hiểu nhầm nếu trục bị cắt bớt hoặc tỉ lệ bị phóng đại; cần chọn đúng loại biểu đồ cho đúng loại dữ liệu, và đối chiếu lại với số liệu gốc khi nghi ngờ.
Thuật ngữ tiếng Anh trong bài
| Tiếng Anh | Đọc là | Nghĩa |
|---|---|---|
| data | ĐÂY-tơ (như 'day' + tơ) | dữ liệu Những con số, chữ, hình còn thô mà máy lưu lại nhưng chưa hiểu ý nghĩa - giống rau củ để trong tủ lạnh, chưa nấu thành món ăn. |
| data visualization | ĐÂY-ta vi-zu-ơ-lai-ZÊ-sần | trực quan hoá dữ liệu Là biến bảng số liệu thô thành biểu đồ hoặc hình ảnh để mắt người nhận ra ngay xu hướng, sự chênh lệch hay tỉ lệ. |
| bar chart | ba chát | biểu đồ cột Biểu đồ dùng chiều cao các cột để so sánh giá trị giữa các nhóm, ví dụ doanh thu từng chi nhánh. |
| line chart | lai chát | biểu đồ đường Biểu đồ nối các điểm theo thứ tự thời gian để thể hiện xu hướng tăng hay giảm. |
| pie chart | pai chát | biểu đồ tròn Biểu đồ chia một hình tròn thành các phần để cho thấy tỉ lệ mỗi thành phần trong tổng thể. |
| axis | ẮC-xịt | trục (của biểu đồ) Hai đường tham chiếu ngang và dọc kèm đơn vị đo, giúp đọc được giá trị thật của từng cột hay từng điểm. |
Câu hỏi trắc nghiệm có đáp án
Mấy câu mẫu để bạn tự kiểm tra ngay. Trong ứng dụng, bài này có đủ 22 câu, chấm điểm tự động và giải thích từng câu sai.
data visualization) có nghĩa là gì?- Xoá bớt các dòng dữ liệu thừa để bảng số liệu ngắn gọn, dễ đọc hơn
- Biến số liệu thành biểu đồ hoặc hình ảnh để dễ nhận ra xu hướng, so sánh, tỉ lệ
- Dịch số liệu và tên cột từ tiếng Việt sang tiếng Anh cho dễ chia sẻ
- Sắp xếp lại số liệu theo thứ tự từ nhỏ đến lớn cho bảng gọn gàng hơn
- Biểu đồ tròn
- Biểu đồ cột
- Biểu đồ đường
- Không loại biểu đồ nào thể hiện được điều này
- Biểu đồ đường, vì cần thể hiện xu hướng theo thời gian
- Biểu đồ cột, vì cần so sánh giá trị giữa các nhóm tại cùng một thời điểm
- Biểu đồ tròn, vì mỗi cửa hàng là một phần của tổng doanh thu cả nước
- Không cần vẽ biểu đồ vì chỉ có năm số liệu
- a)Biểu đồ đường phù hợp để thể hiện một đại lượng thay đổi ra sao theo thời gian.Đúng
- b)Bất kì bộ dữ liệu nào cũng có thể vẽ bằng biểu đồ tròn, miễn là có đủ số liệu để vẽ.Sai
- c)Khi đọc một biểu đồ, cần chú ý xem trục có bắt đầu từ 0 hay đã bị cắt bớt, vì điều này ảnh hưởng đến ấn tượng thị giác mà biểu đồ tạo ra.Đúng
- d)Chỉ cần nhìn hình dạng chung của biểu đồ là đủ, không cần quan tâm đến đơn vị trên các trục.Sai
- (a) Đúng - biểu đồ đường dùng để thể hiện xu hướng biến đổi theo thời gian.
- (b) Sai - biểu đồ tròn chỉ phù hợp khi các phần thực sự cộng lại thành một tổng có ý nghĩa, không phải bộ dữ liệu nào cũng vẽ được theo cách này.
- (c) Đúng - trục bị cắt bớt hoặc phóng đại có thể khiến một chênh lệch nhỏ trông như rất lớn, nên cần kiểm tra trước khi tin vào ấn tượng ban đầu.
- (d) Sai - bỏ qua đơn vị trên trục rất dễ dẫn đến hiểu sai hoàn toàn ý nghĩa của số liệu.
Thử ngay: minh hoạ từng bước
Bấm từng bước để tự xem cơ chế hoạt động, hoặc bấm “Tự chạy” cho nó tiến mỗi giây một lần. Đổi được dữ liệu đầu vào - không cần đăng nhập.
Học trọn bài này trong ứng dụng
Bài giảng đầy đủ, 22 câu luyện tập chấm tự động, thi thử đúng cấu trúc đề tốt nghiệp (24 trắc nghiệm + 4 Đúng/Sai), bài thực hành máy tự chấm và gia sư AI giải thích chỗ sai.
Phần học miễn phí, không cần tạo tài khoản.
Bài liên quan - Trí tuệ nhân tạo & Học máy
Cùng mạch kiến thức với bài này, học nối tiếp cho chắc phần lí thuyết.