Bài 3. Kiến trúc mạng và giao thức truyền thông
Bài học giúp bạn hiểu cách các thiết bị trò chuyện được với nhau qua mạng, thông qua mô hình khách - chủ và những bộ quy tắc chung gọi là giao thức. Bạn cũng sẽ biết vì sao dữ liệu luôn được chia nhỏ thành từng gói tin trước khi gửi đi, và nhờ đâu các thiết bị khác hãng sản xuất vẫn hiểu được nhau.
- Cánh DiềuTin học 12 (Khoa học máy tính) - Chủ đề B · Bài 1. Cơ sở mạng máy tínhtr. 14
- Cánh DiềuTin học 12 (Tin học ứng dụng) - Chủ đề B · Bài 1. Cơ sở mạng máy tínhtr. 14
- Chân trời sáng tạoTin học 12 (Khoa học máy tính) - Bài B1. Thiết bị và giao thức mạngtr. 14
- Chân trời sáng tạoTin học 12 (Tin học ứng dụng) - Bài B1. Thiết bị và giao thức mạngtr. 22
- Kết nối tri thứcTin học 12 (Khoa học máy tính) - Bài 22. Tìm hiểu thiết bị mạngtr. 118–122
Bắt đầu bằng một hình dung
Hãy hình dung một người cần gửi một lá thư quan trọng đến một người bạn ở tỉnh khác. Trước khi bỏ thư vào thùng, người này phải ghi đúng theo quy định chung của ngành bưu chính: tên người nhận, số nhà, tên đường, phường/xã, tỉnh/thành - viết theo đúng thứ tự, đúng định dạng mà bất kỳ bưu điện nào trên cả nước cũng đọc hiểu được. Thư được cho vào phong bì, dán tem, rồi mới bỏ vào thùng thư.
Từ lúc đó, lá thư đi qua rất nhiều bàn tay: người đưa thư gom thư ở khu vực, bưu điện địa phương phân loại theo nơi thư cần đến, xe chuyển thư đưa thư sang bưu điện ở tỉnh, thành khác, rồi một người đưa thư khác mang đến tận nhà người nhận. Không ai trong số những người và bưu điện tham gia hành trình đó quen biết nhau từ trước, cũng chẳng ai cần biết toàn bộ chặng đường còn lại lá thư sẽ đi qua đâu. Tất cả chỉ cần làm đúng một việc: đọc đúng địa chỉ theo đúng quy định chung, rồi chuyển tiếp đúng hướng. Nếu địa chỉ ghi tuỳ tiện, sai với định dạng mà mọi người đã thống nhất, lá thư gần như chắc chắn sẽ thất lạc giữa đường.
Mạng máy tính hoạt động theo đúng nguyên tắc đó. Hàng tỉ thiết bị trên khắp thế giới - máy tính, điện thoại, máy chủ - trao đổi dữ liệu qua lại với nhau mỗi giây, mà phần lớn trong số đó chưa từng “gặp” nhau trước đó. Chúng làm được điều này vì cùng tuân theo một bộ quy tắc chung, giống hệt quy định viết địa chỉ của ngành bưu chính. Bài học này sẽ giới thiệu bộ quy tắc ấy, và cách dữ liệu thật sự di chuyển qua mạng.
Nội dung bài học
- Mô hình khách - chủ (client-server)
- Giao thức - bộ quy tắc chung để các máy hiểu nhau
- Gói tin - cách dữ liệu di chuyển qua mạng
Tóm tắt lý thuyết cần nhớ
- Trong mô hình khách - chủ (
client-server), máy khách (client) gửi yêu cầu; máy chủ (server) tiếp nhận, xử lý và trả lại dữ liệu hoặc dịch vụ được yêu cầu; một máy chủ có thể phục vụ rất nhiều máy khách cùng lúc. - Giao thức (
protocol) là bộ quy tắc chung, quy định cách gửi, cách nhận và trình tự trao đổi giữa các thiết bị; ví dụHTTP(trao đổi trang web) vàTCP/IP(nền tảng truyền dữ liệu trên Internet). - Dữ liệu lớn được chia thành nhiều gói tin (
packet) trước khi gửi; mỗi gói mang theo địa chỉ nơi gửi, nơi nhận và số thứ tự, để nơi nhận ghép lại đúng dữ liệu gốc dù các gói có thể đến không theo thứ tự. - Nhờ mọi thiết bị - bất kể hãng sản xuất hay hệ điều hành - cùng tuân theo một giao thức chung, các thiết bị khác nhau vẫn hiểu và trao đổi được với nhau, giúp Internet hoạt động như một mạng lưới thống nhất trên toàn cầu.
Thuật ngữ tiếng Anh trong bài
| Tiếng Anh | Đọc là | Nghĩa |
|---|---|---|
| server | SƠ-vơ | máy chủ Máy tính lớn luôn bật, chứa dữ liệu cho máy khác xin về - như 'nhà kho chung' của Internet. |
| client | clai-ơnt | máy khách Là máy hỏi xin và nhận dịch vụ từ máy chủ. |
| file server | phai sơ-vơ | máy chủ tệp Máy tính lớn chuyên giữ giùm các tệp để cả lớp cùng dùng chung. |
| web server | oép sơ-vơ | máy chủ web Máy tính chứa sẵn các trang web, ai mở là nó gửi trang về cho xem. |
| database server | đây-tơ-bês sơ-vơ | máy chủ cơ sở dữ liệu Máy tính giữ cả kho thông tin như tên, điểm số cho nhiều người tra cứu. |
| hub | hấp | bộ chia (hub) Thiết bị nối nhiều máy vào mạng, nhưng hễ có tin đến là phát cho tất cả cùng nghe, dù chỉ một máy cần. |
| switch | xuých | bộ chuyển mạch Cũng nối nhiều máy như hub, nhưng khôn hơn: giống bác đưa thư biết đúng nhà, chỉ đưa tin cho đúng máy cần. |
| router | RAU-tơ | bộ định tuyến Thiết bị nối mạng nhà em với Internet, biết đường đưa thông tin đi đúng chỗ - giống bưu điện chuyển thư đi xa. |
| repeater | ri-pi-tơ | bộ lặp Thiết bị làm tín hiệu yếu khỏe lại để mạng đi được xa hơn. |
| access point | ác-xét poi | bộ thu phát Wi-Fi Thiết bị phát sóng Wi-Fi cho điện thoại, máy tính vào mạng mà không cần dây. |
Câu hỏi trắc nghiệm có đáp án
Mấy câu mẫu để bạn tự kiểm tra ngay. Trong ứng dụng, bài này có đủ 23 câu, chấm điểm tự động và giải thích từng câu sai.
- Máy chủ luôn là bên chủ động gửi yêu cầu trước, máy khách chỉ chờ nhận
- Máy khách và máy chủ là hai loại thiết bị cố định, không thể đổi vai trò cho nhau
- Máy khách là bên gửi yêu cầu; máy chủ tiếp nhận, xử lý và gửi lại đúng dữ liệu hoặc dịch vụ được yêu cầu
- Một máy chủ chỉ có thể phục vụ đúng một máy khách tại một thời điểm
- Máy khách, vì trình duyệt là bên gửi yêu cầu và nhận về nội dung để hiển thị
- Máy chủ, vì trình duyệt hiển thị nội dung ra màn hình cho người dùng xem
- Vừa là máy khách vừa là máy chủ trong cùng một yêu cầu đó
- Không đóng vai trò nào trong mô hình khách - chủ, vì trình duyệt chỉ là phần mềm
protocol) trong việc trao đổi dữ liệu qua mạng là gì?- Là tên gọi khác của địa chỉ dùng để nhận diện một thiết bị trên mạng, mỗi máy mang một giao thức riêng
- Là một loại thiết bị phần cứng dùng để khuếch đại tín hiệu mạng đi xa hơn, thường đặt giữa hai toà nhà
- Chỉ thật sự cần thiết khi hai thiết bị kết nối với nhau là do cùng một hãng sản xuất, khác hãng thì không dùng được
- Là bộ quy tắc chung, quy định cách gửi, cách nhận và trình tự trao đổi, để các thiết bị khác nhau vẫn hiểu được nhau
- a)Một máy chủ chỉ có thể tiếp nhận yêu cầu từ một máy khách duy nhất tại một thời điểm.Sai
- b)
HTTPvàTCP/IPđều là ví dụ của giao thức, mỗi loại phụ trách một công việc khác nhau trên mạng.Đúng - c)Nhờ có giao thức chung, các thiết bị của những hãng sản xuất khác nhau vẫn có thể trao đổi dữ liệu với nhau qua mạng.Đúng
- d)Gói tin không cần mang theo địa chỉ nơi nhận, vì dữ liệu luôn đi theo một đường truyền cố định duy nhất tới đích.Sai
- (a) sai vì một máy chủ thường tiếp nhận và trả lời cùng lúc rất nhiều máy khách khác nhau, không giới hạn ở một máy khách duy nhất.
- (b) đúng vì
HTTPquy định cách trao đổi trang web, cònTCP/IPlà giao thức nền tảng quy định cách đánh địa chỉ và truyền dữ liệu trên Internet - cả hai đều là giao thức, chỉ khác công việc đảm nhiệm. - (c) đúng vì giao thức chính là bộ quy tắc chung giúp các thiết bị khác hãng sản xuất, khác hệ điều hành vẫn hiểu và trao đổi được với nhau.
- (d) sai vì mỗi gói tin luôn cần mang theo địa chỉ nơi gửi và nơi nhận, và thực tế các gói tin của cùng một dữ liệu có thể đi theo những đường truyền khác nhau chứ không cố định.
Thử ngay: minh hoạ từng bước
Bấm từng bước để tự xem cơ chế hoạt động, hoặc bấm “Tự chạy” cho nó tiến mỗi giây một lần. Đổi được dữ liệu đầu vào - không cần đăng nhập.
Học trọn bài này trong ứng dụng
Bài giảng đầy đủ, 23 câu luyện tập chấm tự động, thi thử đúng cấu trúc đề tốt nghiệp (24 trắc nghiệm + 4 Đúng/Sai), bài thực hành máy tự chấm và gia sư AI giải thích chỗ sai.
Phần học miễn phí, không cần tạo tài khoản.
Bài liên quan - Mạng máy tính, Internet & IoT
Cùng mạch kiến thức với bài này, học nối tiếp cho chắc phần lí thuyết.